Er is een zee aan keuzes binnen de wereld van handpannen. Als je deze blog leest, is de kans groot dat je al een handpan in je bezit hebt, of in ieder geval interesse hebt in het instrument. Je weet dan van de weelde aan mogelijkheden. Materialen, bouwers, stemmingen… Te gek natuurlijk dat al die variatie er is, maar het kan soms best een klus zijn om te begrijpen wat er allemaal mogelijk is.
Ik krijg geregeld lesverzoeken van mensen die de stap naar een handpan financieel nog niet aankunnen of durven. Een twijfel die erg begrijpelijk is, het is tenslotte een flinke uitgave. Deze groep vraagt vaak naar andere opties, en de eerste die dan voorbijkomt is steevast de tonguedrum.
Nou is het antwoord op de vraag of je eenzelfde traject in kan met een tonguedrum nog niet zo makkelijk te beantwoorden. In sommige gevallen is het antwoord ja, en bij sommige is het toch eerder nee. Vandaar een blog over de tonguedrum! Ik hoop in deze blog wat meer duidelijkheid te geven in wat de verschillen zijn, en in welke gevallen het wel of niet een goede (eerste) stap kan zijn. Ik wens je veel plezier met lezen!
Wat is een tonguedrum?
Een tonguedrum is een oud instrument, dat veelal zelf werd gemaakt. Zoals veel percussieinstrumenten, vindt het haar oorsprong in het creatief omgaan met middelen (en klanken) die in je nabije omgeving te vinden zijn.
Om je een voorbeeld te geven: shakers zijn gemakkelijk te maken, of zelfs kant en klaar te vinden (een zoutvaatje bijvoorbeeld!) Ook een cajon, ook wel bekend als een drumbox (zie het plaatje hieronder), is simpel te maken door een houten krat op z’n kant te zetten. Percussie is in elk hoekje van je huis te vinden!
Een tonguedrum vraagt iets meer werk, maar het idee is soortgelijk. Als je een gastank hebt, of een andere kleine metalen tank, kun je hier uitsnedes in maken. Hoe kleiner de uitsnede, hoe hoger het geluid, hoe groter, hoe lager.
Dit principe – groter is lager, kleiner is hoger – zie je ook terug bij een handpan. De lage tonen zijn de grootste toonvelden, de kleintjes klinken hoog. Je ziet het ook bij andere instrumenten als een drumstel of orkestinstrumenten, en ook in de natuur – een olifant klinkt lager dan een vogeltje.
Een tonguedrum is dus – voor de handige Harry of Henriette – gemakkelijk zelf te maken. In die hoedanigheid bestond het dus ook al, ook voordat de handpan bestond. Een toffe klanktool, die veelal werd gebruikt in combinatie met andere percussie-instrumenten. Niet zozeer als solo-instrument.
De opkomst van de tonguedrum
Zoals je wellicht weet, heeft de handpan een moeizame start gekend. Het was jarenlang ontzettend moeilijk om aan handpannen te komen (als je meer wil lezen over deze eerste jaren, kan je daarover lezen in deze blog).
De combinatie van een moeilijk te verkrijgen instrument, gecombineerd met de toch best flinke prijzen, maakte dat spelers op zoek gingen naar alternatieven. Deze alternatieven zijn nooit écht gevonden, een handpan is en blijft toch wel echt een uniek instrument, maar een tonguedrum toont wel raakvlakken met de handpan.
Deze raakvlakken zorgden ervoor dat de tonguedrum door de jaren heen steeds populairder is geworden. Tegenwoordig maken mensen ze nog steeds zelf, maar worden er ook volop professioneel gemaakt. Genoeg keuze dus tegenwoordig. Niet alleen binnen handpannen, maar ook bij de tonguedrums.
Omdat deze opties ook kunnen leiden tot opties die wat verder afstaan van de handpan, geef ik je graag een paar tips hierover.
Het is geen vervanger van een handpan
Voor we ingaan op de verschillen, is het goed om eerst dit te benoemen. Mocht je een tonguedrum overwegen omdat het goedkoper is dan een handpan, maar is de klank waar je naar zoekt toch wel echt een handpan? Mijn advies is dan absoluut om die zoektocht te staken, en toch op zoek te gaan naar een passende handpan.
Handpannen zijn er tegenwoordig in allerlei prijsklassen, en hoewel ook de lage prijsklasse van handpannen hoger is dan de gemiddelde prijs van een tonguedrum, is het verschil wel kleiner geworden. Nog wel het belangrijkste: als je de klank van een handpan zoekt, ga je dat niet vinden in een tonguedrum.
Ik heb binnen mijn werk bij Handpanshop al vaak mensen begeleid naar hun eerste handpan die voorafgaand aan onze sessie daar met spijt ergens een tonguedrum hadden besteld. Het is natuurlijk te gek om deze mensen blij en voldaan naar huis te zien gaan met hun eerste handpan, maar het is zonde dat hieraan voorafgaand een tonguedrum van een paar honderd euro is gekocht.
Goed om te benoemen: dit hoeft uiteraard niet zo te zijn. Bovenstaande alinea is gericht aan een specifieke groep die op zoek is naar een handpan, en dat hoopt te vinden in een tonguedrum. Als jij valt onder de doelgroep die tonguedrums interessant vindt, kan het de perfecte keuze zijn voor jou.
Waar je op moet letten
Tonguedrums zijn er tegenwoordig in allerlei soorten en maten. Als je erop wil leren spelen zoals je dat ook op een handpan zou kunnen doen, zijn drie zaken van belang.
Allereerst het aantal tonen. Tonguedrums kunnen wat groter zijn, met een diameter van ongeveer 30 centimeter, maar kunnen ook klein zijn en richting een diameter van 10 centimeter gaan. Je kunt je vast voorstellen dat dit verschil in grootte ook invloed heeft op de grootte en het aantal van de toonvelden.
Een kleine tonguedrum kan natuurlijk superhandig zijn, maar let hierbij dus wel op het aantal toonvelden. Als er nog maar vier of vijf tonen opzitten, kan je daar muzikaal gezien niet erg veel mee. Het kan nog steeds een leuke klanktool zijn, maar meer dan dat is het dan ook niet.
Een grotere tonguedrum bevat doorgaans meer toonvelden. Dit is geen garantie, dus check het uiteraard altijd even goed, maar meestal bevatten tonguedrums van rond de 30 centimeter een soortgelijk aantal toonvelden als een handpan heeft.
Toonopbouw
Dat brengt ons bij het tweede punt: de toonopbouw. Bij sommige tonguedrums is dit van laag naar hoog, zoals dat ook bij een handpan is. Dit is ook wel het meest logisch, maar wordt niet altijd gedaan. Soms worden de tonen eerst in een + vorm opgebouwd, en gaan ze er vervolgens in een x nog eens doorheen. Dit betekent dat lage en hoge tonen door elkaar komen te zitten.
De logica in deze opbouw is ook wel te vinden, maar het speelt wel echt heel anders dan een handpan. Als je een tonguedrum hebt met deze opbouw, kan je helaas geen handpanlesvideo’s gebruiken om te leren spelen.
Je kunt de opbouw van een tonguedrum makkelijk herkennen. Zoals ik eerder al schreef: lage tonen geven grote toonvelden, hoge tonen kleine. Als je dus kleine en grote toonvelden (of, als we het over een tonguedrum hebben: tongen) door elkaar ziet, loopt het niet van laag naar hoog. Worden de tongen steeds iets kleiner naarmate je hoger komt, dan loopt het gelijkmatig op.
Ding
Dat brengt ons bij het derde en laatste punt: de ding. Dit is misschien wel het grootste verschil tussen een handpan en een tonguedrum. Er zijn tonguedrums die wel een tongue in het centrale midden hebben, maar de meesten hebben op deze positie een klankgat.
Dit maakt spelen aanzienlijk anders natuurlijk, aangezien de ding een vrij dominante toon is bij veel handpanspelers. Mocht je dus op zoek zijn naar een tonguedrum waarmee je lessen kan volgen, dan zou ik je aanraden om een tonguedrum met een centrale toon erbij te zoeken.
Met je handen spelen
Op het gebied van spelen is er in de basis een groot verschil tussen een tonguedrum en een handpan. Een handpan speel je – de naam zegt het al – met je handen. Er zijn tegenwoordig stokken op de markt die geschikt zijn voor handpan, maar het blijft wel opletten. Het staal van een handpan is vrij dun, en met een onjuiste techniek kan je je handpan echt vals slaan.
Tonguedrums zijn op dit gebied een stuk veiliger. Het staal is veel dikker, dus je moet van goede huize komen wil je dit vals slaan. Je kunt dus gerust met stokken op een tonguedrum spelen, en deze worden vrijwel altijd meegegeven als je een tonguedrum koopt.
Dikker staal betekent wel dat met je handen spelen wat moeilijker gaat. Je moet wat harder werken om er geluid uit te krijgen, je moet tenslotte dikker staal in beweging krijgen. Met stokken merk je dit niet zo snel, het is vrij gemakkelijk om wat harder te slaan met een stok (precies de reden dat spelen met stokken op een handpan wat riskant kan zijn).
Ben je dus van plan om ook met handen te gaan spelen op een tonguedrum, check dit dan zeker voordat je er eentje koopt. Daarom zou mijn advies ook bij dit instrument zijn: kijk zelf en probeer het live uit voordat je koopt! Bij Handpanshop zijn meerdere tonguedrums op voorraad, zowel tonguedrums die soortgelijk zijn opgebouwd als een handpan, als ook tonguedrums die daar wat meer van afwijken.
Alles samenvattend
Een tonguedrum kan een te gekke klanktool zijn. Ook kan je op een tonguedrum leren spelen zoals dat kan bij een handpan, alleen zitten daar dus bepaalde voorwaarden aan. Ik hoop dat je na bovenstaande tekst weet waar je moet letten als je een tonguedrum aan wilt schaffen!
Heb je een tonguedrum, en wil je onderzoeken of handpanlesvideo’s passen bij jouw instrument? Check dan zeker even de gratis Proefperiode. Je hebt dan 14 dagen de tijd om vrijblijvend acht video’s van Basics te bekijken.
Wat in deze tekst nog niet besproken is, is de RAV. Dit is een interessante mix tussen tonguedrums en handpannen. In de volgende blog vertel ik je er alles over!
